Hợp tác xã - từ triết lý nhân văn đến động lực kinh tế bền vững

Hợp tác xã (HTX) là một mô hình kinh tế đặc thù, cân bằng giữa lợi ích cá nhân và sức mạnh tập thể. Ra đời từ nhu cầu tự thân của những người lao động nhằm tạo nên sức mạnh tập thể, liên kết tự nguyện để bảo vệ quyền lợi cá nhân, khẳng định vị thế là "cánh tay nối dài" giúp những người yếu thế trong nền kinh tế thị trường tìm thấy sự bình đẳng và ổn định. HTX đã phát triển mạnh mẽ, trở thành một lực lượng kinh tế tập thể quan trọng, đóng góp vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế toàn cầu. 

Ảnh sưu tầm

Lịch sử HTX chính thức bắt đầu vào năm 1844 tại Rochdale (Anh), 28 công nhân dệt may đã viết nên một trang sử mới khi thành lập "Hội những người tiên phong công chính". Trong bối cảnh sự khắc nghiệt của Cách mạng Công nghiệp đẩy người lao động vào cảnh bần cùng, họ không chọn cách đối đầu cực đoan, mà chọn sự liên kết tự nguyện, cùng nhau góp vốn để tự cung ứng hàng hóa chất lượng với giá cả phải chăng. Tạo thành một cộng đồng lý tưởng, một xã hội tự cung tự cấp - ở đó không có sự áp bức, bóc lột và các mối quan hệ kinh tế vẫn được duy trì, phát triển. Sự kiện này là nền tảng khai sinh ra "7 nguyên tắc vàng" không chỉ hướng tới lợi nhuận mà còn đề cao tính dân chủ (mỗi thành viên một phiếu bầu), sự minh bạch và giáo dục cộng đồng. Đây chính là hệ giá trị giúp phong trào HTX đứng vững trước mọi biến động kinh tế toàn cầu suốt gần hai thế kỷ. Cứ như vậy, Rochdale trở thành nguồn cảm hứng, nguyên mẫu cho phong trào HTX sau này. Đến nay phong trào HTX đã trải qua hơn 180 năm lịch sử hình thành và phát triển trên khắp thế giới.

Tại Việt Nam, tư tưởng HTX mang đậm dấu ấn nhân sinh quan của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trong tác phẩm "Đường Kách mệnh", Người đã sớm nhận định HTX là phương sách để người dân thoát nghèo, là sự kết tinh của tinh thần đoàn kết dân tộc. Sau khi HTX nông nghiệp đầu tiên ra đời tại La Khê vào năm 1958, trải qua nhiều giai đoạn thăng trầm, từ kiểu cũ mang tính bao cấp sang mô hình kiểu mới năng động, đóng vai trò then chốt trong việc huy động nguồn lực cho kháng chiến và xây dựng đất nước.

Luật Hợp tác xã ra đời, sau nhiều lần sửa đổi bổ sung, Luật Hợp tác xã năm 2023 như một bước ngoặt hiện đại, là cột mốc xóa bỏ hoàn toàn tư duy "bao cấp, trông chờ". HTX kiểu mới ngày nay vận hành như một doanh nghiệp xã hội: tự chủ, ứng dụng công nghệ cao và thâm nhập sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. HTX không còn là tập hợp của những cái nghèo để thoát nghèo, mà là sự liên kết của những nguồn lực để làm giàu bền vững. Từ đó tạo ra sự giao thoa giữa Kinh tế và Nhân văn.

Chủ tịch Hồ Chí Minh, người đặt nền móng cho phong trào HTX tại Việt Nam (Ảnh sưu tầm)

Khác với các công ty cổ phần lấy "số lượng vốn góp" làm thước đo quyền lực, thì HTX lại lấy "con người" làm trọng tâm. HTX dựa trên nguyên tắc đồng sở hữu và quản lý dân chủ, vận hành vì lợi ích chung của các thành viên, mọi người cùng đóng góp và cùng có quyền quyết định ngang nhau, đảm bảo mọi quyết sách đều vì lợi ích chung. Mỗi thành viên vừa là chủ sở hữu, vừa là người quản lý, vừa là khách hàng sử dụng dịch vụ của chính mình. HTX không chỉ tạo ra lợi nhuận mà còn tái đầu tư vào giáo dục, văn hóa địa phương, tạo ra một hệ sinh thái kinh tế có trách nhiệm.

Nhìn một cách sâu sắc, HTX chính là hiện thực hóa của mô hình "Kinh tế chia sẻ" sơ khai nhất. Khi các cá thể riêng lẻ hợp lực, họ không chỉ tạo ra quy mô kinh tế để giảm chi phí, mà còn tạo ra một mạng lưới an sinh tự thân, giúp bảo vệ các thành viên trước những cơn sóng dữ của thị trường tự do./.

                                                                                                Thùy Chi